Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η οικονομική πρόοδος μιας χώρας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την βιομηχανική της δραστηριότητα. Πέραν των προφανών θετικών αποτελεσμάτων, η έντονη και ενίοτε ανεξέλεγκτη βιομηχανική δραστηριότητα έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες στο περιβάλλον. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, για παράδειγμα, σε συνδυασμό με το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι η διασυνοριακή επίπτωση, με την οποία το ευρύ κοινό είναι πιο εξοικειωμένο και ενημερωμένο, μιας και επηρεάζει τόσο την καθημερινότητα όσο και μεσο-μακροπρόθεσμες λειτουργίες. Η κλιματική κρίση, απόρροια της κλιματικής αλλαγής, είναι παρούσα εδώ και αρκετά χρόνια, ωστόσο τα τελευταία βιώνουμε τις καταστροφικές της συνέπειες, π.χ. λειψυδρία, πυρκαγιές, ερημοποίηση, πλημμύρες. Μα θα μου πείτε δεν είχαμε πυρκαγιές και πλημμύρες πριν 30 και 40 χρόνια; Η απάντηση είναι καταφατική, απλώς το μέγεθος των συνεπειών είναι αναλογικά πολλαπλά μεγαλύτερο από την συχνότητα ή και την ένταση των φαινομένων. Κι αυτό είναι κάτι που συμβαίνει σε παγκόσμια κλίμακα, όπως εύκολα διαπιστώνουμε χάριν της απίστευτης ευκολίας και ταχύτητας, με τις οποίες η πληροφορία διαχέεται στις μέρες μας.
Οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες επηρεάζουν αναλόγως και τα άλλα δύο στοιχεία του περιβάλλοντος, το νερό και το έδαφος, των οποίων η φυσική ικανότητα προσαρμογής και ανανέωσης έχει προ πολλού ξεπεραστεί. Βιομηχανικά απόβλητα τα οποία δεν μπορούν να υποστούν αποτελεσματική επεξεργασία λόγω της πολυπλοκότητάς τους και του κόστους επεξεργασίας σε συνδυασμό με έναν δυσκίνητο ελεγκτικό μηχανισμό που βασίζεται συνήθως σε ένα γενικευμένο νομοθετικό πλαίσιο της λογικής «one size fits all» οδηγούν στην ρύπανση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων με ό,τι συνεπάγεται για την δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής.
Δικαιολογημένα θα αναρωτηθεί ο αναγνώστης πόσο σοβαρό μπορεί να είναι το παραπάνω πρόβλημα στην χώρα μας, όπου η βιομηχανική δραστηριότητα, με την κλασική έννοια, είναι μέτριας έντασης με εξαίρεση ίσως τον αγρο-βιομηχανικό τομέα. Κι όμως, ο τουρισμός που αποτελεί τη βαριά και προσοδοφόρα βιομηχανία μας μπορεί να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές συνέπειες που σχετίζονται με υποδομές που δεν έχουν σχεδιαστεί για να δεχθούν τον διπλάσιο ή και τριπλάσιο πληθυσμό για έξι ή και περισσότερους μήνες. Φανταστείτε λοιπόν την μονάδα επεξεργασίας αστικών αποβλήτων μιας παράκτιας ή νησιωτικής περιοχής που δέχεται όγκο λυμάτων, για τον οποίο δεν έχει τις τεχνικές προδιαγραφές και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να τον επεξεργαστεί αποτελεσματικά. Δυστυχώς ποτέ δεν θα ακούσετε τον σχετικό προβληματισμό σε ενημερωτικές εκπομπές ή δελτία ειδήσεων, συνήθως οι συζητήσεις ως προς τις συνέπειες του υπερ-τουρισμού εξαντλούνται στο κόστος, τα τροχαία δυστυχήματα και τις παραβατικές συμπεριφορές. Η προώθηση της γαλάζιας οικονομίας, αναπόσπαστο στοιχείο μιας νησιωτικής χώρας όπως η Ελλάδα, είναι εκ των ων ουκ άνευ. Δραστηριότητες που σχετίζονται με την διαχείριση του υδάτινου περιβάλλοντος, με αιχμή την ναυτιλία, την αλιεία, τον παράκτιο (κι εξειδικευμένο) τουρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στοχεύουν στην μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος που η βαριά μας βιομηχανία προκαλεί.
Το πρόβλημα της διαχείρισης του περιβάλλοντος είναι σύνθετο και πολυδιάστατο, πολιτικό, κοινωνικο-οικονομικό και τεχνολογικό, αν και η τελευταία συνιστώσα είναι ίσως η λιγότερη σημαντική. Εξίσου πολυδιάστατη είναι και η αντιμετώπισή του που ακούει στο όνομα βιώσιμη διαχείριση στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση, μετατροπή «σκουπιδιών» σε χρήσιμα προϊόντα και ενέργεια αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της βιωσιμότητας και της πράσινης ανάπτυξης. Κι αν με τις δύο πρώτες έννοιες της ανακύκλωσης κι επαναχρησιμοποίησης είμαστε οι περισσότεροι εξοικειωμένοι (κάπου, κάποτε θα χρησιμοποιήσαμε τον μπλε, καφέ ή κίτρινο κάδο, ή θα ακούσαμε για άρδευση γκαζόν με επεξεργασμένα λύματα), αυτή της αξιοποίησης των αποβλήτων ξενίζει. Φανταστείτε λοιπόν το σπίτι σας χτισμένο με οικοδομικά υλικά που προέρχονται από απόβλητα – όχι κατ’ ανάγκη κατεδαφίσεων – της χημικής βιομηχανίας, τα οποία έχουν τις ίδιες δομικές ιδιότητες με τα συμβατικά, και επιπλέον είναι και αυτοκαθαριζόμενα. Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι διττό: αφενός πόσο έτοιμος ή και συνειδητοποιημένος είναι ο μέσος πολίτης να δεχθεί μια τέτοια λύση – εδώ απαιτούνται δράσεις ενημέρωσης του κοινού – κι αφετέρου ποια είναι τα κίνητρα για κάτι τέτοιο. Κίνητρα όχι μόνο για τον τελικό χρήστη, αλλά και για την βιομηχανία και την κοινότητα που θα αποδεχθεί τέτοιες λύσεις. Εάν με ρωτήσετε τι είναι σημαντικότερο, τα κίνητρα ή η ευαισθητοποίηση, θα απαντούσα το δεύτερο γιατί αντιλαμβανόμενοι το μέγεθος του προβλήματος μπορούμε να εκτιμήσουμε την αξία της βιώσιμης διαχείρισης αλλά και των κινήτρων που πρέπει να την συνοδεύουν.
Τελειώνοντας, πιστεύω ότι η ατομική συμπεριφορά είναι ίσως ο κρισιμότερος παράγοντας για την προστασία του περιβάλλοντος. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η εκπαίδευση της νέας γενιάς, κι όχι μόνο, και η απόκτηση δεξιοτήτων θα πρέπει να γίνεται με τρόπο που να συνάδει με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς μόνο έτσι θα μπορεί βιωματικά να την υπηρετήσει.
